EFES, Batı Anadolu'da İonya Bölgesi'nde kurulmuş antik çağ kentlerinin en ünlüsüdür.
     Kent kalıntıları bugün İzmir'in Selçuk ilçesi yakınlarındadır. Kent, önceleri Küçük Menderes ırmağının Ege Denizi'ne döküldüğü körfezin kıyısında ve Panayır Dağı eteğindeydi. Küçük Menderes'in getirdiği alüvyonlar limanı doldurunca dağın güney batı yönüne, Bülbül Dağı yamaçlarına taşınmıştır.
     Efes'in ününü borçlu olduğu ARTEMİS TAPINAĞI ilk yapıldığı zaman (İÖ 560 - 550) büyük bir olasılıkla deniz kıyısındaydı. Roma dönemine gelindiğinde tapınaktan yaklaşık 1.5 km uzaklıkta bulunan Panayır Dağı'nın batısındaki limana ulaşım, dar bir su yoluyla zorlukla sağlanabiliyordu. Genç Bizans döneminde bu kanal dolarak kullanılmaz hale gelmiştir. 20. yüzyıl ortalarına kadar kıyı, batıya doğru yaklaşık 5 km kadar ilerledi. Antik çağda Efes, Kaystros vadisinden geçerek Asya'ya ulaşan büyük bir ticaret yolunun batıdaki başlangıç noktasıydı.
TARİHİ
     EFES tarih sahnesine İÖ 7. yüzyıl ortalarında Kimmer saldırısı sırasında çıktı. Sırasıyla Efes'i Lidya Krallığı, Persler, Sparta Krallığı, Persler, Büyük İskender, Bergama Krallığı, Roma Krallığı, Gotlar ve Selçuklular ele geçirmiştir.
     Büyük İskender'in İÖ 333'de kenti almasıyla birlikte 50 yıl süren bir refah dönemi yaşanmıştır. Helenistik dönem boyunca EFES çok parlak günler yaşadı. AUGUSTOS döneminde EFES Roma'nın Asya eyaletindeki kentlerin en önemlisiydi. İÖ 1. yüzyılda kent önemli bir ticaret merkeziydi.
     EFES ve tapınak 262'de Gotlar tarafından yıkılmıştır. Kent bundan sonra bir daha eski görkemine ulaşamamıştır. Ortaçağ başlarında EFES, artık liman kenti olmaktan çıkmış ve bir düşüş içine girmiştir. 1090 yılında Selçuklular tarafından fethedildiğinde de küçük bir kasabaya dönüşmüştür. 14. yüzyılda kısa süren parlak bir dönem yaşayan kent, daha sonra terkedilmiştir. EFES'te düzenli kazılar 1895'de Viyana Akademisi üyelerinden OTTO BENDORF başkanlığında başladı. Bendorf tapınağın batısını ve liman çevresini araştırdı. Avusturya Arkeoloji Enstütüsü adına R.HEBERG'in yürüttüğü kazılarda Agora, Tiyatro, Arcadiyane ve Celsus Kitaplığı ortaya çıkartıldı.
     1. Dünya Savaşı sırasında kazılar durdu, yalnızca Yunan G.A.SOTİRİU, St. Jean klisesinde araştırma yapmıştır. 1926'dan sonra yeniden başlayan kazılar ve araştırmalar, Avusturya Arkeoloji Enstitüsü adına HERMAN VETTERS yönetimindeki büyük bir ekip tarafından 1988'de sürdürülmekteydi. Roma yerleşmesinin yoğun ve sürekli olmasından ötürü daha alttaki Helenistik katlara ancak 1960'lı yıllarda ulaşılabilmiştir.
Kazılarda Ortaya Çıkarılan Harabeler
1- St. Jean Kilisesi
2- İsabey Camisi
3- Artemis Tapınağı
4- Vedius Gymnasyonu
5- Stadion
6- Bizans Surları
7- Meryem Ana Evi
8- Tiyatro Gymnasyonu
9- Arcediane
10- Tiyatro
11- Mermer Cadde
12- Agora
13- Celcus Kitaplığı
14- Schdstikia Hamamı
15- Hadrianus Tapınağı
16- Teras Evler
17- Kuretler Caddesi
18- Traianus Çesmesi
19- Domitianus Tapınağı
20- Çarşı Vazilikası
21- Prytaneon
22- Odeon
23- Lysimakhos Surları
24- Yedi Uyurlar